Deze column is eerder verschenen in Geo-info 2026 1 https://geoinformatienederland.nl/
Het is 7 januari in de ochtend en het sneeuwt. Eerst waren het nog grote dikke vlokken, nu is het kleiner en fijner. In mijn tuin heb ik niet geveegd en inmiddels is het pak zo’n 25 cm dik. Ik kan me niet herinneren dat er ooit zoveel lag. De sneeuw is een combinatie van onhandig, hinderlijk en magisch mooi. De takken van enkele struiken in mijn tuin zijn diep doorgebogen door het gewicht van de sneeuw.
De sneeuw in mijn tuin oogt overvloedig. Maar schijn bedriegt. Qua volume water valt het pak sneeuw eigenlijk wel mee. Ik ben geen expert, dus om erachter te komen hoeveel water 25 cm sneeuw bevat, begin ik een gesprek met mijn favoriete AI-chatbot.
Het antwoord: ‘Een pak van 25 cm is zo’n 25 liter per m²’.
‘Is dat veel?’ vraag ik vervolgens.
‘Vergelijkbaar met een forse regenbui.’ is het antwoord.
Ten slotte wil ik ook weten hoeveel water er nodig is om deze vragen te beantwoorden.
‘Dit gesprek: waarschijnlijk vergelijkbaar met een paar slokken water.’
Het antwoord wordt gevolgd door een soort verontschuldiging: ‘Eén kop koffie kost circa 140 liter, inclusief koffie verbouwen!’
Vooral dat uitroepteken – heb zo’n hekel aan uitroeptekens in AI-antwoorden – heeft iets van: daar zijn een paar slokken toch niets bij vergeleken.
Twee slokken water per gesprek is inderdaad misleidend klein, maar ook hier bedriegt de schijn. Volgens het Wereld Economisch Forum hebben AI-datacenters tegen 2030 evenveel water nodig als heel de VS. De voorraad aan zoetwater is echter beperkt. Het verschil tussen die groeiende vraag en het beschikbare aanbod heet ‘de zoetwaterkloof’. En deze zoetwaterkloof groeit in rap tempo. De voorspelling is dat we in 2030 anderhalf keer zoveel water nodig hebben als er beschikbaar is.
Nederland heeft het Deltaplan Zoetwater met als doel om ervoor te zorgen dat Nederland in 2050 weerbaar is tegen watertekorten door klimaatverandering. Het omvat allerlei, vooral lokale, initiatieven voor een robuuste zoetwaterketen: water vasthouden, slim verdelen, hergebruiken en – jawel – verbruik terugbrengen. De initiatieven zijn verdeeld over drie tijdvakken. Het tweede loopt tot 2027. De plannen in de eerste twee tijdvakken rekenden niet op de AI-explosie. Water-intensieve datacenters voegen een ongeplande en ongekend grote claim toe aan een systeem dat al krap zit.
En hier openbaart zich een duivelse paradox: om het Deltaplan bij te sturen hebben we juist meer nodig. Meer gestandaardiseerde geo-data voor business-cases, gebiedsbepalingen, afwegingen en monitoring. Meer digitale intelligentie voor scenario’s, doorrekeningen en optimalisaties. En een betere digitale infrastructuur voor waterbeheer. Maar daarvoor zijn datacenters nodig die nóg meer water claimen. De oplossing voor het waterprobleem vergroot het waterprobleem.
Het is inmiddels een paar dagen later, de temperatuur boven nul. De sneeuw is verdwenen, alsof het pak van 25 cm er nooit is geweest. Zo gaat dat met water: overvloedig en vanzelfsprekend, totdat het er niet meer is. En de paradox? Die blijft nog wel even liggen.